CLIMATE CHANGE IS SEXIST 3.0:derde editie van onze oproep tot actie
Op 6 oktober 2026 organiseerde CARE België in Flagey in Brussel de derde editie van zijn advocacy-evenement “CLIMATE CHANGE IS SEXIST”. Enkele weken voor de opening van COP31 in Antalya, Turkije, bracht de conferentie onderzoekers, mensen uit het werkveld, beleidsmakers en activisten samen rond twee vragen. Waarom treft klimaatverandering vrouwen en meisjes harder? En hoe kunnen we voortbouwen op de oplossingen die vrouwen in de frontlinie nu al aandragen?
De avond werd gemodereerd door Lizan Nijkrake, strateeg en journalist die werkt op het snijvlak van sociale rechtvaardigheid, kolonialiteit en democratie. Prinses Esmeralda van België, erevoorzitter van CARE België, opende met een voorstelling van de missie van CARE en van de campagne. Zij omschreef het verband tussen klimaat en gender als een blijvende kwestie van sociale rechtvaardigheid, en niet als een voorbijgaande trend. Daarna volgden twee panels. In het eerste panel zaten Lore Van Praag (Erasmus Universiteit Rotterdam), Nidhi Nagabhatla (UNU-CRIS), Sandrine Bohan Jacquot (Humanity & Inclusion) en Thaline Karajá, inheemse activiste en zangeres uit Brazilië. Het tweede panel bestond uit Monica Ellena (CARE International), Hélène Lambert (Enabel) en Ans Persoons, staatssecretaris van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Het probleem: kwetsbaarheid wordt gecreëerd, ze is niet aangeboren
De cijfers schetsen nu al een schrijnend beeld. Volgens de VN is ongeveer 80 % van de mensen die door klimaatverandering ontheemd raken vrouw. In ontwikkelingslanden maken vrouwen tot 43 % uit van de landbouwarbeidskrachten. Vaak hebben ze geen grondbezit, geen toegang tot krediet en geen opleiding in klimaatbestendige landbouwpraktijken.
Monica Ellena legde de provocatie achter de campagne uit. Kwetsbaarheid hoort niet inherent bij vrouw zijn: ze ontstaat door ongelijke sociale, economische en politieke structuren. De sprekers toonden hoe dat in zeer verschillende contexten tot uiting komt.
Het onderzoek van Lore Van Praag speelt in een oasedorp in het zuidoosten van Marokko. Daar zijn het oudere vrouwen die het land bewerken, hout sprokkelen en voor de dieren zorgen, en dus het best kunnen beschrijven hoe de omgeving verandert. Toch verliezen zij inkomen en worden ze afhankelijker van hun echtgenoot naarmate de klimaatimpact toeneemt. Klimaatverandering herschikt de rollen binnen het huishouden en versterkt bestaande ongelijkheden. Ondertussen wordt de kennis van vrouwen nog zelden als expertise erkend.
In Niger wijst een genderanalyse in dezelfde richting. Enabel voerde ze uit voor het nieuwe samenwerkingsprogramma tussen België en Niger, en Hélène Lambert stelde ze voor. Nu water en brandhout schaarser worden, houden vrouwen en meisjes minder tijd over voor inkomen en school. Vrouwen worden bovendien vaak uitgesloten van de kanalen voor vroegtijdige waarschuwing. De kloof in toegang tot land spreekt boekdelen: 96 % van de mannen kan via erfenis land verwerven, tegenover 45 % van de vrouwen.
Ongelijkheden stapelen zich ook op. Sandrine Bohan Jacquot benadrukte dat personen met een handicap, en meisjes en vrouwen met een handicap in het bijzonder, harder getroffen worden door klimaatrampen. Dat gaat van een hogere sterftekans tot het verlies van hulpmiddelen en essentiële diensten. Ook onderwijs lijdt eronder: in Botswana zijn naar schatting 70 % van de kinderen die in periodes van droogte de school verlaten meisjes.
Thaline Karajá beschreef hoe ontbossing, illegale mijnbouw en een veranderende rivier en een veranderend woud de inheemse gemeenschappen in Brazilië treffen. Ze verbond die veranderingen met toenemende psychische nood en met geweld tegen inheemse vrouwen en meisjes. Ze riep op om het stilzwijgen over deze kwesties te doorbreken, met bondgenoten die steunen in plaats van te stigmatiseren.
Dichter bij huis herinnerde Ans Persoons eraan dat Brussel geen uitzondering is. Hittestress en luchtvervuiling versterken bestaande sociale en ruimtelijke ongelijkheden, en vrouwen zijn oververtegenwoordigd in de meest blootgestelde groepen. In Europa eisten de hittegolven van de zomer van 2022 56 % meer vrouwelijke dan mannelijke slachtoffers. De “neutrale stad” bestaat niet, stelde ze. Een feministische benadering van klimaatbeleid vraagt niet alleen hoe we onze steden vergroenen. Ze vraagt ook wie van die vergroening profiteert, wie toegang heeft tot verkoeling en wie zich veilig voelt in de openbare ruimte.
Wat zijn de oplossingen? Vrouwen als leiders en kennisdragers
Vrouwen worden niet alleen getroffen, ze staan ook in de frontlinie van de oplossingen. Nidhi Nagabhatla legde uit dat vrouwen in het Congobekken vaak het water en het voedsel van het huishouden beheren, bosproducten verzamelen en de seizoenen en de risico’s kennen. Ze pleitte voor gendergevoelige data in klimaatbeleid. Vrouwen moeten volgens haar erkend worden als leiders en kennisdragers in klimaatadaptatie, en niet enkel als kwetsbare groep.
Met voorbeelden uit CARE-projecten over de hele wereld toonde Monica Ellena aan dat vrouwen het voortouw nemen in klimaatweerbaarheid wanneer ze toegang hebben tot financiering, opleiding en middelen. De Village Savings and Loan Associations (VSLA’s) van CARE zijn daar een sprekend voorbeeld van. Ze zijn meer dan een spaarmechanisme: ze geven vrouwen controle over middelen en een stem in beslissingen, thuis en in hun gemeenschap.
Er werden ook concrete initiatieven gedeeld. In Senegal bouwen vrouwengroepen verbeterde kookfornuizen met lokale materialen. In Mozambique maakt een gezamenlijke handtekening van man en vrouw vrouwen mede-eigenaar van installaties voor irrigatie op zonne-energie. In Peru brengt het project “Guardians of Change” scholen, organisaties van personen met een handicap en gemeenten samen om inclusieve klimaatweerbaarheid op te bouwen.
Belangrijkste inzichten
Over beide panels heen kwamen enkele boodschappen steeds terug:
Klimaatverandering vergroot bestaande ongelijkheden, en doet dat op verschillende manieren naargelang context, leeftijd, handicap, inkomen en etniciteit.
Vrouwen staan in de frontlinie van de oplossingen, en hun kennis moet erkend en gefinancierd worden.
Eén enkele maatregel volstaat niet. Toegang tot middelen, vaardigheden en zelfvertrouwen moet hand in hand gaan met het veranderen van de sociale normen en regels die bepalen wie bezit, wie beslist en wie er voordeel uit haalt.
Nu COP31 nadert, roept CARE België beleidsmakers op om vrouwen en meisjes, en hun leiderschap, centraal te stellen in klimaatactie.
Onze hartelijke dank aan onze moderator, onze sprekers, Educaid en iedereen die ons in Flagey vervoegde om deel te nemen aan dit belangrijke gesprek.
