De ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo
- Mary Einbinder
- 5 dagen geleden
- 6 minuten om te lezen
Gezinnen in het oosten van de DRC en Oeganda worden geconfronteerd met een nieuwe ebola-uitbraak, naast conflicten, ontheemding, hongersnood en kwetsbare gezondheidszorgstelsels. CARE en lokale partners ondersteunen de voorbereidingsmaatregelen, waarbij de nadruk ligt op het verspreiden van betrouwbare informatie, het bevorderen van infectiepreventie en het aanpakken van de verhoogde risico’s waarmee vrouwen en meisjes worden geconfronteerd.
Over de ebola-crisis in de Democratische Republiek Congo (DRC)
De Democratische Republiek Congo (DRC) heeft op 15 mei 2026 de 17e ebola-uitbraak afgekondigd, nadat er gevallen waren bevestigd in de provincie Ituri. De regio wordt al zwaar getroffen door conflicten, ontheemding, hongersnood en beperkte toegang tot gezondheidszorg en andere basisvoorzieningen, wat het allemaal moeilijker maakt om de verspreiding van de ziekte tegen te gaan.
Bij deze uitbraak gaat het om de Bundibugyo-stam, een type ebola waarvoor momenteel geen goedgekeurd vaccin bestaat. Dat maakt snelle opsporing, betrokkenheid van de gemeenschap en preventieve maatregelen extra belangrijk. Op 19 mei meldden de autoriteiten 536 vermoedelijke gevallen, 105 waarschijnlijke gevallen, 34 bevestigde gevallen en 134 sterfgevallen. Gezondheidsdeskundigen zijn echter van mening dat het virus zich mogelijk al twee tot drie weken onopgemerkt heeft verspreid voordat de uitbraak officieel werd afgekondigd, wat de vrees doet ontstaan dat de overdracht wijdverspreider is dan de huidige bevestigde cijfers doen vermoeden.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft de uitbraak aangemerkt als een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang, waarmee het risico op regionale verspreiding wordt benadrukt. Er zijn al verdachte gevallen gemeld in Goma, een belangrijk vervoersknooppunt in de DRC, en in Oeganda, dat een drukke grens met de DRC deelt. Mensen reizen regelmatig heen en weer tussen de landen voor werk, familiebezoeken, handel, gezondheidszorg en religieuze bijeenkomsten. Hoewel dit verkeer essentieel is voor het dagelijks leven, kan het ook het risico vergroten dat ziekten zich over de grenzen verspreiden.
Humanitaire organisaties maken zich zorgen dat de bezuinigingen in de hele regio de toch al kwetsbare gezondheids- en watersystemen onder druk zetten, juist op een moment dat snelle opsporing van ziekten, buurtwerk, toegang tot hygiëne en het vertrouwen van het publiek van cruciaal belang zijn. Door de bezuinigingen is de operationele capaciteit van CARE in de DRC aanzienlijk afgenomen, waardoor de essentiële systemen voor ziektebewaking en rampenparaatheid op gemeenschapsniveau zijn verzwakt. In veel getroffen gemeenschappen hebben conflicten en ontheemding de toegang tot klinieken, schoon water en routinezorg al beperkt, waardoor het nog moeilijker is geworden om uitbraken van besmettelijke ziekten snel in te dammen.
“We hebben jarenlange ervaring met het voorbereiden van maatregelen om de verspreiding van dit dodelijke virus tegen te gaan, in samenwerking met lokale leiders, jongeren- en vrouwengroepen en lokale actiegroepen,” aldus dr. Amadou Bocoum, landendirecteur van CARE in de DRC
“Maar vandaag moeten we dit doen met veel minder financiële middelen, terwijl we een lokaal gezondheidssysteem ondersteunen dat op instorten staat en proberen de verspreiding te voorkomen in gemeenschappen waar de toegang tot basisvoorzieningen zoals schoon water is gedecimeerd door bezuinigingen op donorhulp.”
Ebola is een zeldzame maar ernstige virale ziekte. De ziekte verspreidt zich via direct contact met het bloed of lichaamsvocht van iemand die ziek is of aan de ziekte is overleden, maar ook via besmette oppervlakken of voorwerpen. De eerste symptomen kunnen lijken op die van veelvoorkomende aandoeningen zoals griep, waaronder koorts, vermoeidheid, spierpijn, hoofdpijn, keelpijn, buikpijn, braken en diarree — waardoor snelle tests en veilige zorg extra belangrijk zijn.
Voor gezinnen kan ebola elk aspect van het dagelijks leven ontwrichten. Mensen die ziek worden, hebben onmiddellijke zorg nodig, maar de zorg voor dierbaren thuis kan het risico op besmetting vergroten. Overlevenden kunnen ook te maken krijgen met angst of stigma wanneer ze terugkeren naar hun gemeenschap. Daarom hangt de aanpak van ebola niet alleen af van medische zorg, maar ook van vertrouwen: duidelijke, accurate informatie verstrekt door lokale gezondheidswerkers, gemeenschapsleiders en andere mensen die men kent en vertrouwt.
Maar vertrouwen, testen en tijdige zorg zijn allemaal afhankelijk van systemen die in Oeganda en de DRC al onder druk staan. Recente bezuinigingen op humanitaire hulp en wereldwijde gezondheidszorg hebben geleid tot minder steun voor paraatheid bij uitbraken, lokale gezondheidszorgsystemen, medische benodigdheden, sanitaire voorzieningen, voorlichting aan de gemeenschap, geweldpreventie en nog veel meer. Deskundigen op het gebied van de bestrijding van infectieziekten in Oost- en Centraal-Afrika zeggen dat deze bezuinigingen ertoe hebben geleid dat gezondheidsinstellingen over minder beschermingsmiddelen, een zwakkere surveillancecapaciteit en minder middelen voor de frontlinie beschikken. In overvolle opvangcentra kunnen vertragingen bij het testen, doorverwijzingen of voorlichting ertoe leiden dat ebola zich verspreidt voordat gezinnen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.
Vrouwen en meisjes lopen tijdens een ebola-uitbraak grotere risico’s. Tijdens eerdere ebola-uitbraken in de DRC maakten vrouwen meer dan de helft uit van de bevestigde en vermoedelijke gevallen. In veel huishoudens wordt van hen verwacht dat zij de primaire zorgdragers zijn voor kinderen, oudere familieleden en zieke gezinsleden.
“Als zorgdragers lopen vrouwen een verhoogd risico op blootstelling aan de infectie,” aldus dr. Bocoum. “De combinatie van hun enorme behoeften die nu al niet worden vervuld en de verspreiding van dit zeer besmettelijke virus kan verwoestende gevolgen hebben.”
Uit onderzoek in de grensdistricten van Oeganda is gebleken dat vrouwen ook vaker thuis voor zieke mensen zorgen en deelnemen aan begrafenisrituelen die het risico op blootstelling kunnen vergroten. Uitbraken van ziekten kunnen ook de gezondheidszorg, de toegang tot schoon water, beschermingsdiensten en bestaansmiddelen verstoren.
Voor vrouwen en meisjes kunnen die verstoringen leiden tot verminderde toegang tot kraamzorg, anticonceptie, routinematige medische ondersteuning en diensten die gendergerelateerd geweld helpen voorkomen — met gevolgen die nog lang kunnen voortduren nadat een uitbraak onder controle is gebracht. UNFPA heeft er ook voor gewaarschuwd dat in gemeenschappen die al getroffen zijn door conflicten en ontheemding, de economische gevolgen van ziekte-uitbraken het risico op seksuele uitbuiting en misbruik van vrouwen en kinderen kunnen vergroten.
“Duizenden vrouwen en hun gezinnen, die in het oosten van de DRC nu al worstelen om te overleven te midden van hongersnood, ontheemding en geweld, worden nu opnieuw geconfronteerd met de angstaanjagende dreiging van ebola,”
aldus dr. Amadou Bocoum, landendirecteur van CARE in de DRC
Wat CARE doet
CARE heeft eerdere ebola-responsen in de DRC ondersteund, onder meer tijdens de uitbraak van 2018 in Noord-Kivu. Die uitbraak groeide uit tot een van de meest complexe ebola-responsen in de geschiedenis van het land, omdat deze zich afspeelde in een actief conflictgebied. Het werk van CARE was gericht op het opvullen van cruciale lacunes op het gebied van water, sanitaire voorzieningen en hygiëne; het betrekken van de gemeenschap en voorlichtingscampagnes; trainingen in infectiepreventie; en de distributie van persoonlijke beschermingsmiddelen voor hulpverleners in de frontlinie. CARE deelde ook ‘dignity kits’ uit aan vrouwen en meisjes, met daarin benodigdheden zoals zeep, handdesinfectiemiddel, maandverband, ondergoed en andere essentiële artikelen.
In alle gemeenschappen die momenteel risico lopen, richten de voorbereidingsinspanningen van CARE zich op infectiepreventie en -bestrijding, het bevorderen van hygiëne, ziektebewaking en gemeenschapsbetrokkenheid. CARE zet zich in om hygiënekits uit te delen aan 20.000 huishoudens en ondersteunt tegelijkertijd bewustmakings- en risicocommunicatie-inspanningen in de getroffen gebieden. In Oeganda ondersteunt CARE de ebola-paraatheidsmaatregelen van het ministerie van Volksgezondheid, waaronder screening en surveillance bij grensovergangen, paraatheid voor snelle respons in districten met een hoog risico, infectiepreventie en -bestrijding, en communicatie over volksgezondheid.
Volgens medewerkers van CARE heeft de verminderde humanitaire financiering de paraatheid voor noodsituaties in het oosten van de DRC op een cruciaal moment verzwakt. Vóór de bezuinigingen was CARE van plan om voorraden voor water, sanitaire voorzieningen en hygiëne vooraf te stallen in kleinere veldkantoren, zoals in Bunia, de hoofdstad van de provincie Ituri, waardoor sneller kon worden gereageerd op uitbraken in omliggende gemeenschappen. Nu moeten de noodvoorraden in plaats daarvan worden vervoerd vanuit het grotere centrum van CARE in Goma. Door de aanhoudende onveiligheid in het oosten van de DRC is de directe route onmogelijk geworden, waardoor vrachtwagens via Oeganda en Rwanda moeten rijden voordat ze verder naar het noorden de DRC weer binnenkomen — waardoor de reistijd is toegenomen van ongeveer vier uur tot bijna 24 uur.
CARE mobiliseert noodhulp voor tussen de 500.000 en 1 miljoen mensen in getroffen en risicovolle gebieden, waaronder de provincie Ituri, belangrijke gezondheidszones in Noord-Kivu en geselecteerde stedelijke en grensoverschrijdende locaties. Prioriteit wordt gegeven aan gemeenschappen in besmettingshaarden, gezondheidswerkers, ontheemden en mobiele bevolkingsgroepen, en kwetsbare groepen, waaronder vrouwen en meisjes. CARE Oeganda blijft de uitbraak volgen en de veldoperaties waar nodig aanpassen, en staat klaar om de gemeenschapsgerichte ondersteuning op te schalen als er extra financiering beschikbaar komt.
